Иудаизм — тарыхтагы эң байыркы монотеизм
Иудаизм — Ысрайыл элинин улуттук жана диний идентичностун бириктирген байыркы дин. Аны дүйнөдөгү эң байыркы монотеисттик диндердин бири деп эсептешет.
Пайда болуусу жана тарыхы
- Ибрахим (Авраам) — б.з.ч. ~2000 жыл, Ур шаарынан Ханаанга (Палестина) сапар
- Муса (Моисей) — б.з.ч. ~1300 жыл, Мисирден Чыгуу жана Тора нузул болуусу
- Давут жана Сулайман — Иерусалимде Биринчи Ийбадатканасы курулду
- Вавилон туткуну — б.з.ч. 586 ж., Ийбадаткана жок кылынды
- Экинчи Ийбадаткана — б.з.ч. 516 ж. куруп, б.з. 70 ж. Рим тарабынан талкаланды
Негизги ишениmdери
- Бир Кудай — Яхве (YHWH)
- Торанын (Алла сөзүнүн) мыйзамдары
- Ысрайыл элинин тандалгандыгы
- Машиахтын (Куткаруучунун) келиши күтүлөт
- Акырзаман жана дирилиш ишеними
Ыйык китептер
Тора — Мусанын 5 китеби (Башталыш, Чыгуу, Левиттик, Сандар, Мыйзамдын кайталанышы). Танах — Тора + Пайгамбарлар + Жазуулар (Библиянын Эски Мажбуруна барабар). Талмуд — раввиндик чечмелөөлөр жыйнагы.
Ислам менен байланышы
Ислам Муса (а.с.) пайгамбарды жана Торады (Таурат) таанийт. Бирок Куран Торанын бурмаланганын белгилейт: «Алардын арасында Торадагы сөздөрдү өз ордунан которуп, кошуп жазгандар бар» (Мaide: 41).
Булак: Ибн Касир «Аль-Бидая ван-Нихая», Тора, Куран.